De la interpretación a la justificación: hermenéutica y argumentación jurídica en la función notarial

Autores/as

DOI:

https://doi.org/10.70161/30726948auna4abril62

Palabras clave:

hermenéutica jurídica, argumentación jurídica, función notarial, derechos humanos, seguridad jurídica

Resumen

El presente artículo tiene como objetivo analizar la relación entre la hermenéutica jurídica y la argumentación jurídica en la función notarial, entendiendo ambas como elementos esenciales en el proceso de aplicación del derecho en la actividad notarial. El estudio parte del paradigma de la complejidad para examinar el rol del notario como operador jurídico que interpreta normas, voluntades y hechos jurídicamente relevantes dentro de un sistema jurídico multinivel, orientado por la Constitución Política del Estado y el bloque de constitucionalidad. El alcance del trabajo se centra en el análisis de la función notarial en Bolivia, destacando su dimensión preventiva en la protección de derechos y en la construcción de la seguridad jurídica y la cultura de paz. Metodológicamente se desarrolla una investigación de carácter cualitativo basada en el análisis doctrinal, normativo y jurisprudencial. Los resultados muestran que la actividad notarial no se limita a una función técnica de documentación, sino que implica un proceso interpretativo y argumentativo mediante el cual el notario justifica sus decisiones jurídicas en el instrumento público. Se concluye que la legitimidad de la actuación notarial se fundamenta en una interpretación jurídica realizada desde y conforme a la Constitución, con enfoque de derechos humanos, y en una argumentación racional que garantiza la razonabilidad, proporcionalidad y transparencia de las decisiones notariales, consolidando al notario como agente de cultura de paz y protector primario de los derechos fundamentales en la normalidad jurídica.

Biografía del autor/a

Josefina Chinea Guevara de Rosales , Universidad San Francisco Xavier de Chuquisaca - Universidad Andina Simón Bolívar

Docente investigadora del Centro de Estudios de Posgrado e Investigación de la Universidad San Francisco Xavier de Chuquisaca y de la Universidad Andina Simón Bolívar, Bolivia.

Citas

Alexy, R. (2000). Teoría del discurso y derechos humanos (Trad. L. Villar). Universidad Externado de Colombia.

Alexy, R. (2007). Teoría de la argumentación jurídica (Trad. M. Atienza y I. Espejo). Centro de Estudios Políticos y Constitucionales.

Alexy, R. (2007). La fórmula del peso. En R. Alexy, Teoría de la argumentación jurídica (Trad. M. Atienza y I. Espejo). Centro de Estudios Políticos y Constitucionales.

Alexy, R. (2007). Teoría de los derechos fundamentales (Trad. C. Bernal Pulido). (2.ª ed.). Centro de Estudios Políticos y Constitucionales.

Araújo. (2025). A “Sociedade aberta dos intérpretes da Constituição” na ADPF Nº828/2021. RIDP, 8(14). https://doi.org/10.64537/ridp.v8i14.1079

Atienza, M. (2001). Derecho y argumentación jurídica. Universidad Externado de Colombia.

Carvalho, et al. (2023). Pluralismo metodológico constitucional como argumento retórico para a mudança jurisprudencial tributária pelo STF. Revista Direito Tributário Atual. https://doi.org/10.46801/2595-6280.54.13.2023.2387

Impellizzeri, D. (2023). Free and defamatory speech in tension: Rhetorical knowledge and philosophical hermeneutics in legal-judicial practice. Pennsylvania Communication Annual, 80(1). https://doi.org/10.5840/pcaa20248019

Langford (2023). Textual hermeneutics to law: The genesis and development of law and rights in Ricoeur. International Journal for the Semiotics of Law - Revue internationale de Sémiotique juridique. https://doi.org/10.1007/s11196-025-10377-7

Law, P. y Branch, D. (2024). Constitutional law in light of legal hermeneutics.

Leeuw, M. de, Taylor, G. H.y Brennan, E. (Eds.). (2022). Reading Ricoeur through law. Bloomsbury Publishing. https://doi.org/10.5040/9781978722910

Mirmohammasdadeghi, M. (2024). Constitutional law in light of legal hermeneutics. Research and Development in Public Law, 1(2).

Moore, T. (2024). Hermeneutic theory and the priority of constitutional meaning. Social Science Research Network. https://doi.org/10.2139/ssrn.4955613

Papaux, et al. (2022). Interpretation and private international law: Philosophical hermeneutics, abduction, analogy, and the obsolescence of legal positivism. Journal of International Dispute Settlement.

Pratama, I. M., Wahyu Sururie, R., Nur Muslimah, A., & Yudha Pratama, B. (2025). The Relevance of Interpretation, Argumentation, and Exposition Methods in Contemporary Legal Practice. Jurisprudensi: Jurnal Ilmu Syariah, Perundang-Undangan Dan Ekonomi Islam, 17(2). https://doi.org/10.32505/jurisprudensi.v17i2.10440

Sağlam, et al. (2025). Dworkin’in hukuk kuraminin gadamerci kökenleri: Bir anayasa mahkemesi kararinin hermenötik eleştirisi. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. https://doi.org/10.21492/inuhfd.1677706

Santos Arnaiz, J. A. (2025). Legal hermeneutics and discourse in the judicial interpretation. Legal hermeneutics and discourse. https://doi.org/10.1007/978-3-031-85716-4_7

Schweber (2024). The hermeneutics of constitutional amendment. Social Science Research Network. https://doi.org/10.2139/ssrn.4714801

Stelmach, J. (2023). Hermeneutical legal theory. Encyclopedia of the philosophy of law and social philosophy. https://doi.org/10.1007/978-94-007-6519-1_56

Streck, L. L., et al. (2022). Livre convencimento judicial e verdade: crítica hermenêutica às teorias de Ferrajoli, Taruffo e Guzmán. Novos Estudos Jurídicos, 27(1), 2–21. https://doi.org/10.14210/nej.v27n1.p2-21

Traister (2023). Statutory interpretation: Pragmatics and argumentation by Douglas Walton, Fabrizio Macagno and Giovanni Sartor. Osgoode Hall Law Journal, (60). https://doi.org/10.60082/2817-5069.3881

Varga, C. (2022). Hermeneutics of the law. Public Governance, Administration and Finances Law Review, (1). https://doi.org/10.53116/pgaflr.2022.1.6

Vertsman, K. G. (2023). Hermeneutics for legal research and analysis. Vozniak (2022). Legal argumentation and its types. Ûridičnij naukovij elektronnij žurnal, (8). https://doi.org/10.32782/2524-0374/2022-8/4

Wasiq, M. y Magoge, J. S. (2024). Epistemology of legal maxims and hermeneutics in common law jurisprudence. Social Science Research Network. https://doi.org/10.2139/ssrn.5257959

Bolivia (2009). Constitución Política del Estado. 07/02/2009. U.P.S Editorial.

Bolivia (2014). Ley N° 483 del Notariado Plurinacional. 25/01/2014. Ministerio de Justicia y Transparencia Institucional.

Tribunal Constitucional Plurinacional de Bolivia. (2012). Sentencia Constitucional Plurinacional 0425/2012. https://tcpbolivia.bo/buscadores/

Tribunal Constitucional Plurinacional de Bolivia (2012). Sentencia Constitucional Plurinacional 2246/2012. https://tcpbolivia.bo/buscadores/

Tribunal Constitucional Plurinacional de Bolivia (2013). Sentencia Constitucional Plurinacional 0850/2013. https://tcpbolivia.bo/buscadores/

Tribunal Supremo de Justicia de Bolivia (2014). Auto Supremo 587/2014 (10 de octubre). https://tsj.bo/jurisprudencia/

Descargas

Archivos adicionales

Publicado

27-04-2026

Cómo citar

Chinea Guevara de Rosales , J. (2026). De la interpretación a la justificación: hermenéutica y argumentación jurídica en la función notarial. Anales De La Universidad Notarial Argentina, (4abril), 1–20. https://doi.org/10.70161/30726948auna4abril62